دقیقه ها
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
به عنوان بزرگترین ایل کُرد «براساس تحقیقات چند سالهٔ معتبرترین دانشگاه
آمریکا (هاروارد) بزرگترین ایل کُرد در کردستان است» که در طول تاریخ نقش
مهمی در تحولات کردستان، ایران و عثمانی داشتهاست. اگر کردستان ایران را
به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کنیم، و حدود آن را نواحی کامیاران در
نظر بگیریم مسکن اولیهٔ ایل کلهر همراه با گوران بزرگ در نواحی مرز بین این دو
منطقه یعنی نواحی دامنههای شاهو قلعهٔ پلنگان و دیگر نواحی این منطقه
حضور داشتهاند و در کردستان عراق نیز به طور سنتی در اطراف شهر زور
خانقین کلار و دیگر نواحی گرمسیری جنوب کردستان عراق حضور داشتهاند
پس طی یک سری حوادث و اتفاقات به جنوب شاهراه کرماشان ـ خانقین نقل
مکان کرده و ساکن شدهاند و مرکز اصلی ایل امروز در این جا میباشد ولی
طوایف کلهر امروزه در تمام کردستان ایران و عراق به طور پراکنده و گاه متمرکز
در تمام شهرهای کُردنشین ایران و عراق از جمله ایوان غرب، سقز، بوکان،
مهاباد، ارومیه، ماکو، سنندج، ایلام، مهران و در عراق در سلیمانیه، کرکوک،
کلار، حلبچه، نواحی گرمیان زندگی میکنند. اکنون قسمت اعظم ایل در استان
کرماشان ساکن است. حال با ذکر این نکته که مناطق کلهر نشین» ایوان
غرب، اسلام آباد غرب، گیلان غرب، بخشهایی از سرپل ذهاب، سومار، نفت
شهر، ماهیدشت، برخی نواحی کرماشان، قصرشیرین «بخشی از مناطق کلهر
زبان است که از بیجار در شمال تا مهران در جنوب و در شرق از کرماشان
ماهیدشت تا خانقین در غرب را شامل میشود. بنا بر اسناد تاریخی زیادی
ایوان غرب که یکی از شهرستان های شمالی استان ایلام می باشد, مرکز
اصلی ایل کلهر میباشد. زبان ایل کلهر کُردی با گویش کلهری است که گویش
مستقلی می باشدکه جزو هیچ یک از گویشهای لکی یا سورانی یا هورامی
نمیباشد و خود به لهجههایی تقسیم میشود. ایل کلهر در طول تاریخ خود
مورد بغض و کینهٔ کُردستیزان قرار گرفتهاست که می توان اقدامات مغرضانه را
علیه ایل در سه دسته مورد بررسی قرار داد: اقدامات سیاسی ـ نظامی: ۱-
تجزیه ایل کلهر و تبعید طوایف مختلف آن که از زمان ترکمنان و صفویه شروع
شده و تا زمان قاجار ادامه داشته و طوایف زیادی از این ایل به نواحی خارج از
کردستان از جمله قزوین، قم، سیستان، کرمان، شمال خراسان تایباد نواحی
شمالی افغانستان، خوزستان، فارس، لرستان، گیلان، مازندران، گرگان و...
تبعید شدهاند. ۲- اقدامات نظامی: که بارها و بارها توسط ارتش ایران و عثمانی
مورد هجوم قرار گرفته و حکومتهای خودمختار و مستقل مانند (حکومت ذوالفقارخان کلهر در بغداد در زمان صفویه)
سرنگون شده و از بین رفتهاست. ۳- تبعید و کشتن بزرگان ایل مانند کشته
شدن ذوالفقار خان... یا تبعید چندساله و زندانی شدن بزرگان مانند زندانی
شدن خان منصور یا عباس خان که باعث فروپاشی قدرت ایل در زمانهای
خاصی شدهاست
گودرزی در کتاب ایل کلهر در دوره مشروطیت چنین آوردهاست:در علت نامگذاری این ایل
اصیل با نام کلهر، باید در ساخت، ریشه و معنی آن دقیق شد لفظ کلهر با فتح کاف و ضم
هاء از دو بخش «کل»و«هور» یا «هُر» تشکیل شدهاست. این کلمه که با تلفظهای متعدد
در منابع آمدهاست از قبیل کلهور، کلهر و کلِر. در زبان محلی تلفظ سوم بیشتر رایج است.
از همه آنها یک معنی به ذهن متبادر میشود. کَل به معنای آهوی کوهی نر میباشد واز
خصوصیات آهوی کوهستان، همانا شجاعت و جنگندگی و جست وخیز فراوان آن است.
قسمت دوم کلمه، هور یا هُر میباشد که در واژه نامهها به معنای خورشید وآفتاب
آمدهاست. از ویژگیهای خورشید درخشندگی و سرعت و جذابیت میباشد. حال اگر به
دنبال وجه شبه این دو کلمه کل و هور با مردمان ایل کلهر بگردیم باید نظری داشته باشیم
به زیستگاه وقلمرو آنها یعنی دامنهها و ارتفاعات پر فراز و نشیب زاگرس. مردمان این ایل در
طول تاریخ با ناملایمات طبیعی دست و پنجه نرم کرده با شجاعت و جنگندگی همانند آهو و
کل، کوهها و صخرهها را در نوردیده ورام خواستههای خویش کردهاند ومهاجمانی که از
صفحات غربی ایران قصد سوئی نسبت به کشورمان را داشتهاند عقب رانده و آنها را به
خاک مذلت نشاندهاند. از طرفی اینها را به خاطرچهرههای بشاش و جذاب و همچنین
سرعت برق آسایی که درپیمودن کوهها و گردنههای سختگذر داشتهاند، به خورشید که
مظهر جذابیت است تشبیه کردهاند. قسمت دوم نام کلهر یعنی هر (هور) نیز احتمالاً از نام
قوم هوریها گرفته شدهاست
واژههای مربوط به بستگی خویشاوندی که در ایل کلهر ساکن غرب ایران رواج دارند:
فارسیکلهریآوانوشتزنژنŽenمردپیاگPiyāgپدرباوگBāwgمادرداڵگDālegبرادربراBerāخواهرخوەشگXwašegپدربزرگ (جدپدری)باپیرBāpirپدربزرگ (جد مادری)باپیرBāpirمادربزرگ (جد پدری)نەنگNanegمادر بزرگ (جد مادری)نەنگNanegعمومەمووMamuعمهمیمگMimegداییخاڵووXālluخالهمیمگMimegدامادزاواZāwāعروسڤیڤVivزن عمومەمووژنMamu ženزن داییخاڵووژنXāllu ženشوهر خالهشۊمیمگŠü mimegشوهر عمهشۊمیمگŠü mimegزن برادربراژنBerā ženخواهر شوهردەشdešهم عروسهاوڤیڤHāw vivباجناقهاوزاواHāwzāvāپسر عموئامووزاāmuzāدختر عموئامووزاĀmuzāپسر داییخاڵووزاXālluzāدختر خالهمیمەزاMimezāپسر خالهمیمەزاMimezāدختر عمهمیمەزاMimezāپسر عمهمیمەزاMimezāپسرمکوڕمKurremدخترمدۊەتمDüatemبرادر زادهبرازاBerāzāخواهر زادهخوارزاXouārzā
فارسیکلهریآوانوشتزنژنŽenمردپیاگPiyāgپدرباوگBāwgمادرداڵگDālegبرادربراBerāخواهرخوەشگXwašegپدربزرگ (جدپدری)باپیرBāpirپدربزرگ (جد مادری)باپیرBāpirمادربزرگ (جد پدری)نەنگNanegمادر بزرگ (جد مادری)نەنگNanegعمومەمووMamuعمهمیمگMimegداییخاڵووXālluخالهمیمگMimegدامادزاواZāwāعروسڤیڤVivزن عمومەمووژنMamu ženزن داییخاڵووژنXāllu ženشوهر خالهشۊمیمگŠü mimegشوهر عمهشۊمیمگŠü mimegزن برادربراژنBerā ženخواهر شوهردەشdešهم عروسهاوڤیڤHāw vivباجناقهاوزاواHāwzāvāپسر عموئامووزاāmuzāدختر عموئامووزاĀmuzāپسر داییخاڵووزاXālluzāدختر خالهمیمەزاMimezāپسر خالهمیمەزاMimezāدختر عمهمیمەزاMimezāپسر عمهمیمەزاMimezāپسرمکوڕمKurremدخترمدۊەتمDüatemبرادر زادهبرازاBerāzāخواهر زادهخوارزاXouārzā
برچسب: ایل کلهر,ایل کلهر در ایران,ايل کلهر,
نویسنده: حسین پاکدل